Sprawdź, co w 2025 roku może samodzielnie wykonywać higienistka stomatologiczna, a co wyłącznie pod nadzorem dentysty. Praktyczne omówienie przepisów i interpretacja legalności wybielania zębów.

Nowe regulacje prawne (2023–2025)

W Polsce zawód higienistki stomatologicznej został uregulowany ustawą z 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych – obowiązującą od 26 marca 2024 r. Ustawa ta wprowadziła rejestrację zawodu oraz wymóg kwalifikacji, a jej uzupełnieniem jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 626).

Rozporządzenie to zawiera szczegółowy wykaz czynności zawodowych higienistek stomatologicznych (załącznik nr 3). Podkreśla się w nim, że większość działań higienistki jest wykonywana „na zlecenie i pod nadzorem lekarza dentysty”l, co oznacza konieczność współpracy z lekarzem w trakcie zabiegów.

Zakres czynności zawodowych higienistki

W nowym wykazie wyszczególniono procedury, które higienistka może realizować. Kluczowe czynności to m.in.:

Badania i pomiary diagnostyczne na zlecenie lekarza dentysty: np. badanie głębokości kieszonek dziąsłowych, określanie wskaźników próchnicy i przyzębia, ocena barwy zębów, badania przesiewowe pod kątem nowotworów jamy ustnej, testy ślinowe oraz dokumentacja fotograficzna. Wyniki tych badań wpisuje się do planu profilaktyczno-leczniczego pacjenta.
Zabiegi profilaktyczno-lecznicze: higienistka może wykonywać na zlecenie i pod nadzorem dentysty zabiegi takie jak usuwanie złogów kamienia nazębnego i osadów (skaling), lakowanie oraz lakierowanie zębów, diagnostykę próchnicy i profilaktykę fluorkową oraz piaskowanie.
Asysta przy zabiegach: przygotowuje pacjenta do zabiegów stomatologicznych (nawet specjalistycznych) i asystuje w zespole stomatologicznym, dobierając materiały i narzędzia zgodnie z planem leczenia.
Czynności pomocnicze: pomiar ciśnienia krwi i tętna pacjenta w gabinecie oraz podawanie lekarstw lub płynów fluorkowych na zlecenie lekarzal. Po zabiegach przekazuje pacjentowi (ustnie i pisemnie) zalecenia przed- i pozabiegowe opracowane z lekarzem.

Samodzielność higienistki a nadzór lekarza

Wiele czynności higienistki wymaga współpracy z lekarzem (wykonywana jest „na zlecenie” i „pod nadzorem” dentysty). Przykłady takich zabiegów i procedur to skaling, piaskowanie, lakowanie czy lakierowanie zębów oraz wszystkie pomiary diagnostyczne wymienione powyżej. Higienistka przekazuje też pacjentowi wskazówki wypracowane z lekarzem (np. instruktaż higieny czy diety), jednak sama kwalifikacja do zabiegu i plan leczenia pozostają w gestii dentysty.

Z kolei wykaz czynności dopuszcza też działania wykonywane samodzielnie przez higienistkę, niezależnie od bieżącego nadzoru lekarza. Należą do nich m.in.:

Organizacja stanowiska pracy i aseptyki: przygotowywanie gabinetu (dezynfekcja, przygotowywanie płynów dezynfekcyjnych) oraz konserwacja i sterylizacja sprzętu stomatologicznego. Higienistka odpowiada za przygotowanie i dekontaminację narzędzi oraz materiałów medycznych wykorzystywanych podczas leczenia.
Edukacja i promocja zdrowia: prowadzenie w różnych środowiskach edukacji z zakresu higieny jamy ustnej, promocja zdrowego stylu życia i profilaktyki stomatologicznej. Higienistka planuje i realizuje zajęcia indywidualne lub grupowe (np. w szkołach), uczy technik szczotkowania czy nitkowania oraz profilaktyki pierwszo- i wtórno-zębowej.
Porady żywieniowe: udzielanie pacjentom podstawowych wskazówek dotyczących racjonalnego odżywiania w kontekście zdrowia zębów i dziąseł. Wykorzystuje wiedzę z zakresu dietetyki stomatologicznej do przeciwdziałania próchnicy.
Planowanie profilaktyki indywidualnej: opracowywanie metod i harmonogramów profilaktyki dla poszczególnych pacjentów (np. schematy fluoryzacji) – w oparciu o aktualną wiedzę i potrzeby.

Wybielanie zębów – prawo i praktyka

W polskim prawie zabieg wybielania zębów (odbarwianie szkliwa przy pomocy środków wybielających) nie znalazł się w wykazie czynności higienistki. Dodatkowo, zgodnie z przepisami ustawy o kosmetykach (rozporządzenie MZ z 22 października 2012 r.) i unijną Dyrektywą 2011/84/UE, preparaty zawierające nadtlenek wodoru w stężeniu do 6% mogą być stosowane wyłącznie przez dentystów lub – pod nadzorem lekarza – przez wykwalifikowany personel medyczny.

W praktyce oznacza to, że higienistka może asystować przy zabiegach wybielania i stosować środki wybielające tylko na zlecenie i pod kontrolą dentysty, w gabinecie stomatologicznym. Z uwagi na brak odrębnego upoważnienia do samodzielnego wybielania, higienistka nie powinna wykonywać tego zabiegu niezależnie czy w gabinecie kosmetycznym.

Zakres czynności higienistki stomatologicznej od 2025 roku.

Aktualne przepisy wyraźnie określają zakres czynności higienistki stomatologicznej. Wymienione zadania (rozporządzenie MZ z 22 IV 2025) precyzują, że większość zabiegów profilaktycznych i diagnostycznych higienistka wykonuje na zlecenie dentysty i pod jego nadzorem. Natomiast do samodzielnych zadań higienistki należą przede wszystkim działania edukacyjne, organizacyjne i techniczne (np. prowadzenie edukacji zdrowotnej, przygotowanie sprzętu, porady żywieniowe).

Należy pamiętać, że zabieg wybielania zębów, choć technicznie możliwy do wykonania przez higienistkę, nie jest ujęty w wykazie czynności i zgodnie z prawem może odbywać się tylko pod kontrolą lekarza dentysty.

Higienistki i asystentki stomatologiczne powinny na bieżąco śledzić zmiany w przepisach, aby działać zgodnie z prawem i na rzecz bezpieczeństwa pacjentów.